Το εισόδημά τους αυξήθηκε, το όριο όμως ανέβηκε ταχύτερα. Από 17,6% το 2023 στο 20,9% το 2025 ο κίνδυνος φτώχειας για τους μεγαλύτερους.
Στην Ελλάδα του 2025 το 20,9% των ανθρώπων άνω των 65 ζούσε σε νοικοκυριό με εισόδημα κάτω από το όριο της φτώχειας, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Για όλο τον πληθυσμό ο κίνδυνος φτώχειας έμεινε στο 19,6%, όσο και το 2024.
Για τους άνω των 65, δύο χρόνια νωρίτερα το ποσοστό ήταν 17,6%, και η άνοδος είναι μεγαλύτερη από το στατιστικό σφάλμα της έρευνας. Αυτό όμως δεν δείχνει ότι οι άνω των 65 έχασαν αγοραστική δύναμη: με όριο σταθερό σε πραγματικούς όρους ο κίνδυνός τους δεν ανέβηκε, και το διάμεσο εισόδημά τους ανέβηκε και μετά τον πληθωρισμό. Η γραμμή της φτώχειας δεν είναι σταθερό ποσό: είναι το 60% του διάμεσου εισοδήματος της χώρας, εκείνου που χωρίζει τον πληθυσμό στη μέση, και ανεβαίνει όταν ανεβαίνουν τα εισοδήματα όλων. Τα τελευταία χρόνια ανέβηκε πιο γρήγορα από το διάμεσο εισόδημα των άνω των 65.
Το προηγούμενο άρθρο για τη στέγαση μετρούσε το βάρος της στέγης· εδώ το ερώτημα είναι ποιοι βρίσκονται κάτω από τη γραμμή της φτώχειας.
Η άνοδος ξεπερνά το σφάλμα του δείγματος
Η έρευνα είναι δειγματοληπτική, και για τους άνω των 65 το διάστημα εμπιστοσύνης που δίνει η ΕΛΣΤΑΤ ήταν 16,4–18,8% το 2023 και 19,5–22,2% το 2025: τα δύο δεν επικαλύπτονται.
Οι 18 έως 64 ετών έμειναν περίπου εκεί που ήταν: 18,6% το 2023 και 18,2% το 2025, διαφορά μέσα στο σφάλμα. Τα παιδιά κάτω των 18 ήταν στο 22,8%, και η διαφορά τους από τους άνω των 65 είναι πια μέσα στο σφάλμα.
Η άνοδος δεν ξεκίνησε το 2023. Το 2018 οι άνω των 65 ήταν, από τις τρεις μεγάλες ηλικιακές ομάδες, εκείνη με τον χαμηλότερο κίνδυνο, 11,6%, το χαμηλότερο σημείο της σειράς EU-SILC της Eurostat, που για την Ελλάδα ξεκινά το 2003 με 29,4%. Ο καθηγητής Δημόσιας Οικονομικής Μάνος Ματσαγγάνης, γράφοντας στη διαΝΕΟσις το 2024, σημείωνε ότι ως το 2018 «η φτώχεια των ηλικιωμένων μειώθηκε πολύ».
Η σύγκριση με το 2018 θέλει προσοχή, γιατί από την έρευνα του 2023 η ΕΛΣΤΑΤ σταθμίζει το δείγμα με την απογραφή του 2021 και σημειώνει ότι αυτό μπορεί να σπάσει τη σειρά, με επίδραση άγνωστη. Γι' αυτό χωρίζουμε τη διαδρομή στα δύο: από 11,6% σε 15,8% στο 2018–2022 και από 17,6% σε 20,9% στο 2023–2025.
Η γραμμή ανεβαίνει μαζί με τα εισοδήματα όλων
Κατά τη Eurostat, ο δείκτης δεν μετρά πλούτο ή φτώχεια, αλλά χαμηλό εισόδημα σε σύγκριση με τους άλλους κατοίκους της χώρας, που δεν σημαίνει απαραίτητα χαμηλό βιοτικό επίπεδο.
Η γραμμή για έναν άνθρωπο που ζει μόνος ήταν 4.718 ευρώ τον χρόνο στην έρευνα του 2018 και 7.020 ευρώ στην έρευνα του 2025. Αφαιρώντας τον πληθωρισμό των ετών εισοδήματος, ανέβηκε 20,4% στο 2018–2022 και 8,5% στο 2023–2025, κατά τον δικό μας υπολογισμό.
Ένα εισόδημα που ανεβαίνει πιο αργά από τη γραμμή μπορεί να βρεθεί από κάτω χωρίς να έχει μειωθεί. Με αυτό συμφωνούν τα στοιχεία για τους άνω των 65: στο 2023–2025, αφαιρώντας τον πληθωρισμό, το διάμεσο εισόδημά τους ανέβηκε 3,4%, ενώ των κάτω των 65 κατά 10,2%.
Το ίδιο δείχνει ο λόγος του διάμεσου εισοδήματος των άνω των 65 προς εκείνο των κάτω των 65, που δεν εξαρτάται από τη γραμμή: στο 2023–2025 έπεσε από 0,94 σε 0,88, λίγο κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (0,91).
Με σταθερό όριο, ο κίνδυνός τους δεν ανέβηκε
Η ΕΛΣΤΑΤ μετρά και τον κίνδυνο με όριο σταθερό σε πραγματικούς όρους, για να φανεί η αλλαγή «σε απόλυτους και όχι σε σχετικούς όρους». Με το όριο του 2019, προσαρμοσμένο μόνο στον πληθωρισμό, οι άνω των 65 είχαν το 2025 κίνδυνο 9,9%, από τους χαμηλότερους όλων των ηλικιών. Οι 18 έως 64 ήταν στο 11,4% και τα παιδιά στο 12,9%, με διαφορές που μπορεί να είναι μέσα στο σφάλμα, γιατί για αυτόν τον δείκτη η ΕΛΣΤΑΤ δεν δίνει σφάλματα.
Με αυτό το μέτρο ο κίνδυνος των άνω των 65 έπεσε από 12,2% το 2019 σε 9,8% το 2022, και στο 2023–2025 δεν ανέβηκε (10,7% το 2023, 9,9% το 2025).
Η εικόνα όμως εξαρτάται από τη χρονιά του ορίου: με το όριο του 2008, υψηλότερο σε πραγματικούς όρους, οι άνω των 65 έχουν κατά την ΕΛΣΤΑΤ το υψηλότερο ποσοστό, 33,2%, κοντά στο 32,5% των παιδιών. Και με αυτό το όριο, πάντως, ο κίνδυνός τους δεν ανέβηκε στο 2023–2025.
Πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, όπως άλλες 13 χώρες
Το 2025 οι άνω των 65 ήταν πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27, το 16,3%, σε 14 από τις 27 χώρες, ανάμεσά τους η Ελλάδα, η Γερμανία και η Πορτογαλία. Και το 2018 ήταν 14 οι χώρες, χωρίς την Ελλάδα.
Αυτό που ξεχωρίζει την Ελλάδα δεν είναι ότι οι άνω των 65 βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο, αλλά η αλλαγή θέσης. Στην κατάταξη από τον υψηλότερο κίνδυνο, η Ελλάδα ήταν 21η από τις 27 το 2018 και 9η το 2025, η μεγαλύτερη μετακίνηση στην ΕΕ· η σύγκριση περνά από την αλλαγή του 2023 και είναι ενδεικτική. Σε μονάδες η άνοδος δεν ήταν η μεγαλύτερη: στο 2023–2025, χωρίς σήμανση αλλαγής μεθόδου για την Ελλάδα, οι 3,3 μονάδες ήταν η τέταρτη, μετά τη Σλοβενία, την Κύπρο και την Κροατία, που έχει σήμανση.
Η ανεργία έπεσε, ο συνολικός κίνδυνος έμεινε
Κάθε έρευνα μετρά το εισόδημα της προηγούμενης χρονιάς. Στα χρόνια εισοδήματος 2022 έως 2024 η ανεργία έπεσε από 12,5% σε 10,1%, κατά την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. Το ποσοστό απασχόλησης των 20 έως 64 ετών ανέβηκε από 66,3% σε 69,3%.
Ο κίνδυνος φτώχειας για όλο τον πληθυσμό πήγε από 18,9% στην έρευνα του 2023 σε 19,6% στην έρευνα του 2025, μεταβολή μικρότερη από το σφάλμα των περίπου 1,9 μονάδων. Στο γράφημα φαίνεται και η Αττική, με το μεγαλύτερο δείγμα, όπου ο κίνδυνος επίσης δεν άλλαξε πέρα από το σφάλμα. Τα στοιχεία δείχνουν μόνο ότι περισσότερη δουλειά συνυπήρξε με περίπου σταθερό συνολικό κίνδυνο, όχι αν συνδέονται.
Πέντε περιφέρειες ξεχωρίζουν, οι άλλες οκτώ όχι
Ανά περιφέρεια το σφάλμα μετρά ακόμη περισσότερο: το 2025 στη Δυτική Μακεδονία απάντησαν μόλις 248 νοικοκυριά, στην Αττική 3.024. Στην Αττική ο κίνδυνος φτώχειας ήταν 13,7% (11,7–15,7%) και στην Κρήτη 12,7% (8,8–16,5%): μόνο σε αυτές τις δύο περιφέρειες ολόκληρο το διάστημα εμπιστοσύνης είναι κάτω από τη χώρα.
Ολόκληρο πάνω από τη χώρα είναι μόνο στην Πελοπόννησο, με 30,1% (24,2–36,0%), στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, με 26,8% (20,3–33,3%), και στην Κεντρική Μακεδονία, με 24,2% (20,1–28,2%).
Για τις άλλες οκτώ η διαφορά δεν είναι σίγουρη: στη Δυτική Μακεδονία το διάστημα πάει από 12,3% ως 31,0%. Ούτε άλλαξε καμία περιφέρεια από το 2023 περισσότερο απ' όσο επιτρέπει το σφάλμα: η μεγαλύτερη μεταβολή, 5,9 μονάδες στη Στερεά Ελλάδα, είναι μέσα στο περιθώριο των περίπου 7,7 μονάδων.
Συντάξεις, ενίσχυση και ακρίβεια
Από την 1η Ιανουαρίου 2023 οι κύριες συντάξεις αυξάνονται κάθε χρόνο με βάση την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό του προηγούμενου έτους, όχι πάνω από τον πληθωρισμό. Η αύξηση ήταν 7,75% το 2023 και από 2,4% έως 3,0% τα επόμενα χρόνια. Όσοι έχουν «προσωπική διαφορά», ποσό που προέκυψε όταν οι συντάξεις τους επανυπολογίστηκαν με τον νόμο 4387/2016, δεν έπαιρναν πάντα ολόκληρη την αύξηση: μέρος της συμψηφιζόταν με τη διαφορά.
Το ΙΟΒΕ, σε δελτίο της 30ής Ιουνίου 2026, διαπιστώνει ότι «η μέση σύνταξη γήρατος παρέμεινε σε γενικές γραμμές σταθερή σε πραγματικούς όρους κατά την περίοδο 2019–2025». Το ΙΟΒΕ δεν το συνδέει με τον κίνδυνο φτώχειας, και τα στοιχεία δεν μας επιτρέπουν να το κάνουμε εμείς: η σύνταξη είναι ένα από τα εισοδήματα του νοικοκυριού, και στο 2018–2022 το διάμεσο εισόδημα των άνω των 65 ανέβηκε 17,8% πάνω από τον πληθωρισμό.
Το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2027, που κατατέθηκε στη Βουλή στις 5 Οκτωβρίου 2026, υπολογίζει την αύξηση των συντάξεων από τον Ιανουάριο του 2027 σε 2,8%, χωρίς συμψηφισμό με την προσωπική διαφορά. Είναι εκτίμηση με τις προβλέψεις του προσχεδίου, και το τελικό ποσοστό ορίζεται με κοινή υπουργική απόφαση. Κατά το προσχέδιο, από τον Νοέμβριο του 2026 η ετήσια ενίσχυση αυξάνεται σε 400 ευρώ καθαρά και επεκτείνεται μόνιμα σε όλους τους συνταξιούχους άνω των 65, με 270.000 νέους δικαιούχους.
Την ίδια ώρα ο πληθωρισμός ήταν 5,0% τον Σεπτέμβριο του 2026, κατά την ΕΛΣΤΑΤ. Το προσχέδιο προβλέπει 3,8% για όλο το 2026 και 2,6% για το 2027. Η έρευνα του 2025, με εισόδημα του 2024, δεν δείχνει ούτε την ακρίβεια του 2026 ούτε τα μέτρα του προσχεδίου.
Τι δεν ξέρουμε
Γιατί έμειναν πίσω οι άνω των 65, δεν το εξηγεί καμία πηγή με όνομα που βρήκαμε. Η ΕΛΣΤΑΤ δεν δημοσιεύει τυπικά σφάλματα ανά ηλικία για τα έτη 2018–2020, οπότε την άνοδο του 2018–2022 δεν μπορούμε να την ελέγξουμε όπως εκείνη του 2023–2025. Ούτε ξέρουμε πόσο επηρέασαν τον δείκτη οι νέες σταθμίσεις του 2023, γιατί η ΕΛΣΤΑΤ χαρακτηρίζει την επίδρασή τους άγνωστη.
Ο δείκτης δεν δείχνει ούτε πώς βλέπουν οι άνθρωποι τη θέση τους: η Αθηνά Ραυτοπούλου, στις «Οικονομικές Εξελίξεις» του ΚΕΠΕ, σημειώνει ότι το ποσοστό κινδύνου φτώχειας «παρέμεινε σχετικά σταθερό με την πάροδο του χρόνου», ενώ το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι το νοικοκυριό τους καλύπτει τις ανάγκες του με δυσκολία αυξήθηκε σημαντικά στην κρίση και έμεινε υψηλό.
Σε έναν σχετικό δείκτη η θέση κάθε ομάδας κρίνεται και από το πόσο ανεβαίνουν τα εισοδήματα των άλλων. Την ενίσχυση του Νοεμβρίου 2026 θα τη δείξει η έρευνα του 2027 και την αύξηση του 2027 η έρευνα του 2028.
Πώς το μετρήσαμε
Χρησιμοποιούμε τον δείκτη μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, από την εθνική σειρά της Eurostat κατά ηλικία, που για το 2024 και το 2025 δίνει τις ίδιες τιμές με την ΕΛΣΤΑΤ.
Η ΕΛΣΤΑΤ δεν δίνει σφάλματα για τις μεταβολές· με τα τυπικά σφάλματα κάθε έτους και την υπόθεση ανεξάρτητων δειγμάτων, υπολογίσαμε ότι η άνοδος των άνω των 65 στο 2023–2025 ήταν ανάμεσα σε 1,5 και 5,1 μονάδες. Το 2025 η ΕΛΣΤΑΤ άλλαξε και την εκτίμηση των εργοδοτικών εισφορών στο εισόδημα, με επίδραση που χαρακτηρίζει επίσης άγνωστη.
Τις πραγματικές μεταβολές του ορίου και του διάμεσου εισοδήματος τις υπολογίσαμε με τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή των ετών εισοδήματος, δηλαδή του έτους πριν από κάθε έρευνα.
Η ανεργία και η απασχόληση είναι της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού, της οποίας οι ορισμοί άλλαξαν από το 2021 με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/1700, και η Eurostat σημειώνει σπάσιμο της σειράς το 2021· τα έτη που συγκρίνουμε (2022 και 2024) είναι μετά την αλλαγή. Στις χώρες της ΕΕ, για τα έτη 2018, 2023 και 2025 που συγκρίνουμε, η Eurostat σημειώνει αλλαγή μεθόδου μόνο για την Κροατία (2023), το Λουξεμβούργο και τη Σλοβακία (2025), και προσωρινά στοιχεία για τη Λιθουανία (2025)· για την Κροατία σημειώνει αλλαγή και το 2024.
