Το 2015 οι 65 και άνω ήταν στην Ελλάδα η λιγότερο επιβαρυμένη ηλικιακή ομάδα από το κόστος της στέγης· το 2025 ήταν η πιο επιβαρυμένη, με 31,8%, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.
Σχεδόν ένας στους τρεις κατοίκους της Ελλάδας 65 ετών και άνω ζει σε νοικοκυριό που δίνει πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για τη στέγη. Είναι το 31,8%, και η σύγκριση που δημοσίευσε η Eurostat στις 20 Οκτωβρίου δείχνει ότι είναι το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, όπου ο μέσος όρος για την ίδια ηλικία είναι 8,5%.
Δέκα χρόνια νωρίτερα η εικόνα ήταν ανάποδη. Το 2015, από τις τρεις μεγάλες ηλικιακές ομάδες (κάτω των 18, 18 έως 64, 65 και άνω), οι 65+ είχαν τη μικρότερη επιβάρυνση· το 2025 είχαν τη μεγαλύτερη. Στο ίδιο διάστημα το ποσοστό για όλο τον πληθυσμό έπεσε από 45,5% σε 26,4%, ενώ για τους 65+ έμεινε σχεδόν εκεί που ήταν, από 32,9% σε 31,8%.
Και το συνολικό 26,4% είναι το υψηλότερο στην ΕΕ, πάνω από τρεις φορές ο ευρωπαϊκός μέσος όρος του 7,7%. Η δεύτερη χώρα, η Δανία, είχε 14,7%, με διακοπή της χρονοσειράς το 2025. Η Ελλάδα είναι πρώτη κάθε χρονιά από το 2011, αν και η απόσταση από τον μέσο όρο μίκρυνε μετά το 2015.
Ιδιοκτήτες χωρίς δάνειο, αλλά με λογαριασμούς
Στη μέτρηση της Eurostat, κόστος στέγασης δεν είναι μόνο το ενοίκιο ή ο τόκος του στεγαστικού δανείου, αλλά και οι λογαριασμοί για νερό, ρεύμα, φυσικό αέριο και θέρμανση, οι φόροι, τα τέλη, η ασφάλεια του κτιρίου και η συντήρηση.
Στην Ελλάδα το βάρος φτάνει και σε όσους δεν πληρώνουν ούτε ενοίκιο ούτε δόση: επιβαρύνεται το 26,2% των ιδιοκτητών χωρίς δάνειο, σχεδόν εφτά φορές το ποσοστό της ΕΕ (3,8%).
Οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ Tarak Jardak και Summer Cai, σε μελέτη για την Ελλάδα που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο, γράφουν ότι το βάρος της στέγης έχει ρίζα κυρίως στο εισόδημα. Σημειώνουν ότι αυξήθηκε το μερίδιο των νοικοκυριών με ακίνητο αλλά λίγο τρέχον εισόδημα, και ότι πολλά πληρώνουν λογαριασμούς, συντήρηση και φόρους ακινήτων ακόμη και χωρίς ενοίκιο ή δόση. Τα ελληνικά σπίτια είναι επιπλέον ενεργοβόρα: μόλις το 7,4% έχει ενεργειακή κλάση Β ή καλύτερη.
Η πίεση είναι μεγαλύτερη σε όσους ζουν μόνοι: στους 65+ που ζουν μόνοι το ποσοστό φτάνει το 62,1%. Και από το 2021, όταν ήταν 19,3%, το ποσοστό των 65+ ανεβαίνει κάθε χρόνο.
Το βάρος πέφτει στα χαμηλά εισοδήματα, και όχι μόνο στην Αθήνα
Η επιβάρυνση ακολουθεί το εισόδημα σαν σκάλα: στο φτωχότερο πέμπτο του πληθυσμού επιβαρύνεται το 82,1%, στο πλουσιότερο σχεδόν κανείς (0,8%). Και δεν είναι υπόθεση μόνο των πόλεων: στις πόλεις επιβαρύνεται το 26,9% του πληθυσμού και στις αγροτικές περιοχές το 26,4%.
Ο άτλαντας δείχνει την άλλη πλευρά, το εισόδημα, με άλλη μέτρηση. Το 2023 το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ανά κάτοικο, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, ήταν στην Ελλάδα το 75% του μέσου όρου της ΕΕ. Σε καμία από τις 13 περιφέρειες δεν έφτανε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η Αττική, τρίτη μετά το Νότιο Αιγαίο και τα Ιόνια Νησιά, ήταν στο 83%.
Είναι εισόδημα του 2023, από τους περιφερειακούς λογαριασμούς. Η επιβάρυνση του 2025 μετρά εισόδημα του 2024, από έρευνα σε νοικοκυριά. Γι' αυτό τα δύο μπαίνουν δίπλα δίπλα, όχι το ένα ως εξήγηση του άλλου.
Στο πατρικό ως τα 31
Στους νέους 15 έως 29 ετών η επιβάρυνση είναι 25,6%. Και αυτό ενώ οι περισσότεροι νέοι 25 έως 34 ετών μένουν ακόμη με τους γονείς τους: το 56,3%, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από την ΕΕ (30,1%). Κατά μέσο όρο φεύγουν από το πατρικό στα 30,9 χρόνια. Η Eurostat το σημειώνει ως εξαίρεση: σε χώρες όπου οι νέοι φεύγουν αργά, όπως η Κύπρος, η Κροατία και η Ιταλία, η επιβάρυνση είναι συνήθως χαμηλότερη, ενώ στην Ελλάδα μένει υψηλή.
Το ίδιο φαίνεται στη σύνθεση των νοικοκυριών. Οι ενήλικες που ζουν μόνοι είναι το 25,7% των ελληνικών νοικοκυριών, ενώ στην ΕΕ πάνω από ένα στα τρία (37,5%). Αντίθετα, το 32,2% είναι νοικοκυριά «άλλου τύπου», με δύο ενήλικες που δεν είναι ζευγάρι ή με περισσότερους από δύο ενήλικες, πάνω από μιάμιση φορά το ποσοστό της ΕΕ.
Τα νοικοκυριά χωρίς εξαρτώμενα παιδιά είναι στην Ελλάδα το 73,8%, λιγότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ (76,6%). Η ελληνική ιδιαιτερότητα δεν είναι τα σπίτια χωρίς παιδιά, αλλά οι λίγοι ενήλικες που ζουν μόνοι και τα πολλά σπίτια όπου ζουν μαζί ενήλικες.
Εδώ το στεγαστικό συναντά το προηγούμενο άρθρο για τις γεννήσεις. Το 2025 γεννήθηκαν στην Ελλάδα 65.618 παιδιά, 44,5% λιγότερα από το 2008, κατά τα οριστικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Κατά το ΔΝΤ, η χειρότερη προσιτότητα κρατά τους νέους περισσότερο στην οικογένεια, και η καθυστερημένη αυτονόμηση επηρεάζει τη γονιμότητα, που είναι ήδη χαμηλή. Το ΔΝΤ παραπέμπει σε μελέτη που δεν έχει ακόμη δημοσιευτεί και δεν δίνει μέγεθος. Τα δικά μας στοιχεία δείχνουν μόνο ότι η αργή αποχώρηση από το πατρικό και οι λιγότερες γεννήσεις συνυπάρχουν.
Ακριβότερα σπίτια, λιγότερα διαθέσιμα απ' όσα δείχνει η απογραφή
Στο μεταξύ η αγορά ανεβαίνει: το β΄ τρίμηνο του 2026 οι τιμές των διαμερισμάτων ήταν στο υψηλότερο σημείο του δείκτη της Τράπεζας της Ελλάδος, 11,8% πάνω από την κορυφή του 2008, σε ονομαστικούς όρους. Αν αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, ήταν ακόμη 19,8% κάτω από την κορυφή του 2007. Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι από το 2016 οι τιμές ανέβηκαν περίπου 85%, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο 47%.
Τα ενοίκια στον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή ανέβηκαν 10,0% το 2025, και τον Σεπτέμβριο του 2026 ήταν 5,9% ακριβότερα από έναν χρόνο πριν.
Σπίτια πάντως υπάρχουν: η απογραφή του 2021 μέτρησε 2.277.615 κενές κατοικίες, το 34,5% του συνόλου. «Κενή» όμως δεν σημαίνει διαθέσιμη: από όλες τις κατοικίες, το 13,0% ήταν εξοχικές, το 9,5% δευτερεύουσες και μόλις το 7,1% κενές για ενοικίαση ή πώληση.
Οι διαφορές από τόπο σε τόπο είναι μεγάλες. Στην Αττική, την περιφέρεια με το μικρότερο ποσοστό, οι κενές κατοικίες ήταν το 28,7% το 2011 και το 24,3% το 2021. Η σύγκριση είναι ενδεικτική, γιατί το 2021 η συλλογή των στοιχείων έγινε αλλιώς, λόγω της πανδημίας. Αλλού το ποσοστό είναι πολύ υψηλότερο: στη Χαλκιδική, μαζί με το Άγιο Όρος, ήταν κενό το 72,0% των κατοικιών το 2021. Στις Κυκλάδες ήταν το 62,0%.
Δίπλα σε αυτά μεγαλώνει η βραχυχρόνια μίσθωση: στην Αττική οι διανυκτερεύσεις που κλείστηκαν μέσω πλατφορμών όπως η Airbnb και η Booking αυξήθηκαν 77,7% από το 2022 στο 2025, κατά τη Eurostat. Στα ξενοδοχεία, τα ενοικιαζόμενα δωμάτια και τα κάμπινγκ της Αττικής η αύξηση ήταν 24,1%. Οι δύο σειρές δεν προστίθενται, γιατί κατά τη Eurostat επικαλύπτονται.
Τι κάνει η πολιτεία
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, στην παρουσίαση αποτελεσμάτων του Σεπτεμβρίου 2026, μετρά πάνω από 45 στεγαστικές παρεμβάσεις με προϋπολογισμό πάνω από 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Το μεγαλύτερο σε προϋπολογισμό πρόγραμμα, το «Σπίτι μου ΙΙ» για πρώτη κατοικία, ενέκρινε 15.064 δάνεια και, κατά το υπουργείο, «ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του».
Τον Οκτώβριο του 2025 ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης είχε πει στον ΣΚΑΪ: «30 Νοεμβρίου ξεκινάμε με επιστροφή ενοικίου στο 80% των ενοικιαστών». Η επιστροφή ενοικίου του 2025 έφτασε τελικά σε 877.267 δικαιούχους, και το επίδομα στέγασης σε 481.264 από τον Ιανουάριο ως τον Αύγουστο του 2026.
Ένα πρόγραμμα απευθύνεται ειδικά σε μεγάλους σε ηλικία, το επίδομα στεγαστικής συνδρομής ανασφάλιστων υπερηλίκων, με 4 εκατομμύρια ευρώ για το 2026, απορροφημένα πλήρως, και 557 ωφελούμενους από τον Ιανουάριο ως τον Αύγουστο. Για τα γενικά προγράμματα, όπως το επίδομα στέγασης και η επιστροφή ενοικίου, η παρουσίαση δεν λέει πόσοι ωφελούμενοι είναι μεγάλοι σε ηλικία. Το «Εξοικονομώ 2025», με προϋπολογισμό 924 εκατομμύρια ευρώ και 37.829 ωφελούμενους, δεν είχε ξεκινήσει τον Σεπτέμβριο την εκτέλεση του προϋπολογισμού του.
Στα μέτρα που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ του 2026 είναι η κατάργηση του ΕΝΦΙΑ από το 2027 σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκους, και έως 2.200 στη Δυτική Μακεδονία, για περίπου 62.000 επιπλέον ιδιοκτήτες. Περιλαμβάνονται επίσης φόρος μεταβίβασης 15%, από 3%, για πολίτες χωρών εκτός ΕΕ που αγοράζουν κατοικία, και παράταση για το 2027 του περιορισμού νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων στα τρία πρώτα δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας και στο πρώτο της Θεσσαλονίκης.
Το ΔΝΤ, που σημειώνει ότι η κυβέρνηση ήδη στηρίζεται σε προγράμματα ανακαίνισης και φορολογικά κίνητρα, προτείνει να συνδυαστούν με αντικίνητρα για τα κενά σπίτια και να αξιολογηθεί πόσο αποδίδουν οι περιορισμοί στη βραχυχρόνια μίσθωση.
Τι δεν ξέρουμε
Δεν βρήκαμε ανάλυση της ΕΛΣΤΑΤ ή της Eurostat που να εξηγεί γιατί ανέβηκε η επιβάρυνση των 65+ από το 2021.
Τον Σεπτέμβριο του 2026 η ομάδα «Στέγαση» του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή ήταν 14,7% ακριβότερη από έναν χρόνο πριν, με ενοίκια, ρεύμα, φυσικό αέριο και πετρέλαιο θέρμανσης. Τα στοιχεία της έρευνας του 2025, με εισόδημα του 2024, δεν περιέχουν ακόμη αυτές τις αυξήσεις.
Η σειρά κατά καθεστώς κατοικίας αλλάζει απότομα από το 2021 στο 2022, χωρίς σημείωση διακοπής: οι ενοικιαστές σε τιμή αγοράς με επιβάρυνση πέφτουν από 74,6% σε 37,9%. Μέχρι να εξηγηθεί, δεν γράφουμε τάση για τους ενοικιαστές.
Δεν ξέρουμε πόσες κενές κατοικίες μπορούν να κατοικηθούν: κατά το ΔΝΤ, πάνω από τις μισές μη κατοικούμενες χτίστηκαν πριν από το 1980. Ούτε πόσες ήταν το 2021 σπίτια βραχυχρόνιας μίσθωσης, γιατί οι πίνακες της απογραφής δεν τις δείχνουν χωριστά. Δεν βρήκαμε δημοσιευμένη μελέτη που να μετρά αν και πόσο η στέγη επηρεάζει τις γεννήσεις στην Ελλάδα, ούτε επώνυμη πηγή που να τη συνδέει με τη μετανάστευση των νέων.
Ένα πάντως φαίνεται καθαρά. Το στεγαστικό δεν είναι μόνο πρόβλημα όσων ψάχνουν σπίτι, αλλά και όσων έχουν σπίτι και μικρό εισόδημα.
Πώς το μετρήσαμε
Η επιβάρυνση είναι το ποσοστό των ατόμων, όχι των νοικοκυριών, που ζουν σε νοικοκυριό όπου το κόστος στέγασης ξεπερνά το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, και τα δύο «καθαρά» από τα στεγαστικά επιδόματα κατά την Eurostat. Το ΔΝΤ σημειώνει ότι τα στοιχεία αυτά θέλουν προσοχή: τα εισοδήματα μπορεί να δηλώνονται χαμηλότερα, ιδίως των αυτοαπασχολούμενων, τα πλουσιότερα νοικοκυριά απαντούν λιγότερο, και μέρος του κόστους στέγασης εκτιμάται. Για την Ελλάδα η σειρά κατά ηλικία δεν έχει σημείωση διακοπής από το 2010 ως το 2025. Το 2021 ήταν χαμηλή χρονιά για τους 65+, αφού το 2019 το ποσοστό τους ήταν 27,6%, γι' αυτό η κεντρική σύγκριση του άρθρου γίνεται με το 2015.
Τα μερίδια των νοικοκυριών είναι δικός μας υπολογισμός από τον πίνακα της Eurostat. «Παιδί» είναι, κατά το άρθρο της Eurostat για τη σύνθεση των νοικοκυριών, μέλος του νοικοκυριού κάτω των 18· ο πίνακας μετρά όμως νοικοκυριά με «εξαρτώμενα παιδιά», που στη μεθοδολογία της έρευνας φτάνουν ως τα 24. Οι νέοι «με τους γονείς» περιλαμβάνουν και φοιτητές που σπουδάζουν μακριά αλλά ζουν από το εισόδημα της οικογένειας. Ο δείκτης ενοικίων δεν άλλαξε καθόλου από τον Ιανουάριο του 2018 ως τον Απρίλιο του 2021, γι' αυτό συγκρίνουμε ενοίκια μόνο από το 2022.
Το εισόδημα των νοικοκυριών ανά περιφέρεια είναι δείκτης του άτλαντα: το «ανά κάτοικο» και τον μέσο όρο της ΕΕ τα υπολογίζουμε εμείς από τους πίνακες της Eurostat, και τα στοιχεία του 2023 είναι προσωρινά. Οι μονάδες αγοραστικής δύναμης διορθώνουν τις διαφορές τιμών ανάμεσα στις χώρες. Για τις περιφέρειες χρησιμοποιούνται οι εθνικές μονάδες, οπότε οι ακριβότερες περιοχές μιας χώρας φαίνονται πλουσιότερες απ' όσο είναι.
Τα ποσοστά των κενών κατοικιών είναι δικός μας υπολογισμός από τους πίνακες της ΕΛΣΤΑΤ, όπου οι κανονικές κατοικίες χωρίζονται σε κατοικούμενες και κενές, και στις κενές μετρούν και οι εξοχικές και οι δευτερεύουσες. Οι πίνακες του 2011 και του 2021 έχουν τις ίδιες κατηγορίες κατοικιών, αλλά το δελτίο του 2021 διαφέρει και η συλλογή έγινε, λόγω της πανδημίας, κυρίως με ηλεκτρονική αυτοαπογραφή αντί για συνέντευξη με έντυπο ερωτηματολόγιο· γι' αυτό θεωρούμε τη σύγκριση των δύο απογραφών ενδεικτική.
