Η ΔΕΗ λέει ότι η Πτολεμαΐδα V σταματά να καίει λιγνίτη στο τέλος του 2026, και η ανακοίνωσή της για το data center που σχεδιάζει στον Άγιο Δημήτριο δεν γράφει ούτε ποσό ούτε θέσεις εργασίας. Η περιφέρεια ανάμεσά τους έχασε το 10,3% των κατοίκων της από το 2011 ως το 2021 και το ΑΕΠ ανά κάτοικο έπεσε από το 113% στο 75% του εθνικού από το 2012 ως το 2023, ενώ το εισόδημα των νοικοκυριών έμεινε στο επίπεδο της χώρας.
Στον ατμοηλεκτρικό σταθμό του Αγίου Δημητρίου, έξω από την Κοζάνη, δούλευαν 420 άνθρωποι στην αρχή του 2026 και 58 τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με τη ΔΕΗ, όπως τη μεταφέρει το Bloomberg. Ο λιγνίτης δεν έχει σβήσει εντελώς: η ΔΕΗ δήλωσε στο energymag στις 29 Σεπτεμβρίου ότι η Πτολεμαΐδα V «θα σταματήσει να καίει λιγνίτη ως το τέλος του χρόνου». Κατά δημοσιεύματα, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων την κρατά διαθέσιμη ως εφεδρεία ως τις 31 Μαρτίου 2027· την απόφαση δεν τη βρήκαμε δημοσιευμένη.
Στον Άγιο Δημήτριο η ΔΕΗ σχεδιάζει data center με ισχύ τροφοδοσίας 300 MW στην αρχική φάση και πιθανή επέκταση ως 1 GW. Στις 17 Σεπτεμβρίου ανακοίνωσε μνημόνιο με την Amazon Web Services για μίσθωση 15 ετών, αν κλείσουν οι οριστικές συμφωνίες, χωρίς να γράφει ποσό ή θέσεις εργασίας. «Θα πρέπει να μας εξηγήσουν τι ακριβώς Data Center θα είναι, για πόσες θέσεις εργασίας και για τι προσωπικό μιλάμε», είπε ο δήμαρχος Κοζάνης Γιάννης Κοκκαλιάρης, σύμφωνα με δημοσίευμα του Χρόνου Κοζάνης της 29ης Σεπτεμβρίου.
Η περιφέρεια γύρω τους αδειάζει: ανάμεσα στις απογραφές του 2011 και του 2021 έχασε το 10,3% των κατοίκων της, τη μεγαλύτερη μείωση από τις 13 περιφέρειες, όταν η χώρα έχασε 3,1%. Το ΑΕΠ ανά κάτοικο έπεσε από το 113% του εθνικού το 2012 στο 75% το 2023, και από δεύτερη περιφέρεια της χώρας έγινε ένατη. Το εισόδημα των νοικοκυριών όμως έμεινε στο επίπεδο της χώρας, και το προσδόκιμο ζωής είναι λίγο πάνω από της χώρας.
Αυτό το άρθρο δεν μετρά την επένδυση, αλλά την περιοχή ανάμεσα στα δύο, με μεγέθη από διαφορετικές πηγές, από τα οποία κανένα δεν εξηγεί το άλλο.
Λιγότεροι, μεγαλύτεροι, με λιγότερα παιδιά
Στην απογραφή του 2021 η Δυτική Μακεδονία είχε 254.594 μόνιμους κατοίκους, από 283.689 δέκα χρόνια νωρίτερα. Η Φλώρινα έχασε το 12,7% των κατοίκων της, την τέταρτη μεγαλύτερη μείωση ανάμεσα στις περιφερειακές ενότητες της χώρας. Οι ετήσιες εκτιμήσεις δείχνουν ότι η μείωση συνεχίστηκε: από την 1η Ιανουαρίου 2022 ως την 1η Ιανουαρίου 2025 η περιφέρεια έχασε άλλο 4,1% του πληθυσμού της, πάλι περισσότερο από κάθε άλλη, όταν η χώρα έχασε 0,9%.
Οι γεννήσεις μίκρυναν στο μισό: το 2008 γεννήθηκαν 2.696 παιδιά σε μητέρες που ζούσαν στη Δυτική Μακεδονία και το 2024 μόλις 1.293. Είναι μείωση 52,0%, η μεγαλύτερη από τις 13 περιφέρειες. Το 2025, κατά τα οριστικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, γεννήθηκαν 1.294 παιδιά, ένα περισσότερο, ενώ στη χώρα οι γεννήσεις μειώθηκαν· μία γέννηση όμως δεν κάνει τάση.
Από το 2001, όταν οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 190, στην περιφέρεια πεθαίνουν κάθε χρόνο περισσότεροι άνθρωποι από όσοι γεννιούνται. Το 2024 η φυσική μεταβολή ήταν αρνητική σε όλες τις περιφέρειες, αλλά στη Δυτική Μακεδονία ήταν η χαμηλότερη: −8,4 ανά χίλιους κατοίκους, έναντι −5,6 στη χώρα.
Το Bloomberg γράφει ότι οι νέοι εγκαταλείπουν μαζικά την περιοχή. Πόσοι έφυγαν όμως δεν μετριέται απευθείας: από την 1η Ιανουαρίου 2022 ως την 1η Ιανουαρίου 2025 ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 10.300 άτομα, από τα οποία περίπου δύο στα τρία είναι θάνατοι μείον γεννήσεις και τα υπόλοιπα αυτό που η Eurostat ονομάζει καθαρή μετανάστευση μαζί με στατιστικές προσαρμογές. Το δεύτερο μέγεθος είναι υπόλοιπο της εκτίμησης, γράφει η Eurostat: περιλαμβάνει όσους έφυγαν και όσους ήρθαν, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει και αλλαγές που δεν αποδίδονται σε καμία μετακίνηση. Τέτοιο αρνητικό υπόλοιπο είχαν μόνο άλλες δύο περιφέρειες, τα Ιόνια Νησιά και το Νότιο Αιγαίο, ενώ για όλη τη χώρα ήταν θετικό.
Όσοι μένουν μεγαλώνουν: το 2021 το 25,2% των κατοίκων ήταν 65 ετών και άνω, από 22,0% το 2011. Η άνοδος των 3,2 μονάδων είναι σχεδόν ίδια με της χώρας (3,3), άρα η γήρανση δεν είναι εδώ πιο γρήγορη απ' ό,τι συνολικά στην Ελλάδα. Στα σχολεία φαίνεται ήδη: «Μειώνονται μαθητές και έχουμε μία σειρά συγχωνεύσεων, καταργήσεων σχολικών μονάδων», είπε στις 21 Οκτωβρίου ο πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κοζάνης Σάκης Κωτούλας.
Η παραγωγή που έφυγε
Το 2012 η Δυτική Μακεδονία είχε το δεύτερο υψηλότερο ΑΕΠ ανά κάτοικο στη χώρα, μετά την Αττική, στο 79,3% του μέσου όρου της ΕΕ. Το 2023, κατά τα προσωρινά στοιχεία, ήταν στο 52,1%. Ενδεικτικά, γιατί η σύγκριση περνά από αλλαγές μεθόδου και το 2012 ήταν για την περιφέρεια χρονιά υψηλής τιμής, η υποχώρηση κατά 27,2 μονάδες ήταν η μεγαλύτερη από τις 13 περιφέρειες.
Μία επιφύλαξη μετρά: ο μέσος όρος της ΕΕ, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ανά κάτοικο, ανέβηκε 47,7% από το 2012 ως το 2023, κατά δικό μας υπολογισμό από τον πίνακα της Eurostat. Με τον έτοιμο δείκτη της Eurostat, που δίνει υποχώρηση περίπου 29 μονάδων, οι περίπου 5 αντιστοιχούν στη μείωση του ίδιου του ΑΕΠ ανά κάτοικο της περιφέρειας και οι περίπου 24 στην άνοδο του μέσου όρου της ΕΕ, κατά δικό μας υπολογισμό. Γι' αυτό η σύγκριση με τη χώρα είναι πιο καθαρή: η χώρα ακολούθησε σχεδόν την ΕΕ, η περιφέρεια όχι.
Η ενότητα Γρεβενά & Κοζάνη ήταν το 2012 πέμπτη ανάμεσα στις περιφερειακές ενότητες της χώρας σε ΑΕΠ ανά κάτοικο και το 2023 τριακοστή τρίτη. Η Καστοριά ήταν ήδη χαμηλά, στο 46,1% του μέσου όρου της ΕΕ το 2012. Για την Καστοριά, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, ανακοινώνοντας εκεί την 1η Σεπτεμβρίου νέο πρόγραμμα στήριξης της γούνας, είπε ότι η περιοχή «εξαιτίας κυρίως του ρωσοουκρανικού πολέμου, έχει υποστεί ένα πολύ σημαντικό πλήγμα», καθώς «έχει χαθεί μια τεράστια αγορά». Τα στοιχεία των εξαγωγών αφορούν όλη τη χώρα, όχι μόνο την Καστοριά: οι εξαγωγές ενδυμάτων και ειδών από γουνοδέρμα είχαν ήδη πέσει από 235 εκατομμύρια ευρώ το 2012 σε 108 εκατομμύρια το 2019, πριν από τον πόλεμο, και ήταν 42 εκατομμύρια το 2025· η Ρωσία, ο μεγαλύτερος προορισμός τους το 2019, δεν έχει καταγεγραμμένη τιμή από τον Απρίλιο του 2022, κατά δικό μας υπολογισμό από τα στοιχεία της Eurostat.
Αιτία για την πτώση δίνουν λίγοι, και με προσοχή. Το ΙΟΒΕ γράφει ότι η Δυτική Μακεδονία ήταν η μόνη περιφέρεια με πτώση της προστιθέμενης αξίας σε τρέχουσες τιμές το 2020–2024, εξέλιξη που «συνδέεται και με τη συνεχιζόμενη διαρθρωτική προσαρμογή της τοπικής οικονομίας (απολιγνιτοποίηση)». Μελέτη του ευρωπαϊκού προγράμματος CINTRAN βάζει δύο κύριες αιτίες για την πτώση του περιφερειακού ΑΕΠ από το 2010, την οικονομική κρίση και τη μείωση της λιγνιτικής παραγωγής.
Οι λιγνιτικές μονάδες έκλειναν σταδιακά: οι δύο πρώτες μονάδες της Καρδιάς το 2019 και το Αμύνταιο το 2020. Στον Άγιο Δημήτριο ο παροπλισμός των μονάδων I και II ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, κατά την ετήσια έκθεση της ΔΕΗ. Οι III έως V σταμάτησαν τον Μάιο του 2026, γράφει το energymag.
Η Eurostat κατατάσσει τη Δυτική Μακεδονία ανάμεσα στις πέντε περιφέρειες της ΕΕ με διψήφια πτώση του ΑΕΠ σε όγκο, δηλαδή χωρίς την άνοδο των τιμών, από το 2019 ως το 2024, χωρίς να δίνει αιτία γι' αυτήν. Από τον πίνακα της Eurostat υπολογίζουμε πτώση 18,0%, τη δεύτερη μεγαλύτερη μετά το Yugoiztochen της Βουλγαρίας. Το 2024, με τον έτοιμο δείκτη της Eurostat, το ΑΕΠ ανά κάτοικο ήταν το 48% του μέσου όρου της ΕΕ, το χαμηλότερο από τις 12 περιοχές άνθρακα που εξετάσαμε.
Το εισόδημα που έμεινε
Την ίδια περίοδο το εισόδημα των κατοίκων πήγε αλλού. Το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ανά κάτοικο, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, ήταν το 2012 στο 73,3% του δικού του μέσου όρου της ΕΕ και το 2023 στο 76,5%, κατά τα προσωρινά στοιχεία. Ήταν στο ίδιο περίπου επίπεδο με τη χώρα και το 2012 και το 2019, και το 2023 ήταν τέταρτο από τις 13 περιφέρειες. Ενδεικτικά, γιατί η σύγκριση περνά από αλλαγές μεθόδου, από το 2012 ως το 2023 το ΑΕΠ ανά κάτοικο της περιφέρειας υποχώρησε 27,2 μονάδες ως ποσοστό του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ το εισόδημα ανέβηκε 3,2 μονάδες ως ποσοστό του δικού του: σε καμία άλλη από τις 13 περιφέρειες οι δύο σχετικές θέσεις δεν απομακρύνθηκαν τόσο.
Το ότι το εισόδημα έχει ψηλότερη σχετική θέση από το ΑΕΠ δεν είναι μοναδικό: το 2023 ίσχυε σε 12 από τις 13 περιφέρειες, με μόνη εξαίρεση την Αττική (82,8% έναντι 93,2%).
Μοναδική είναι η ταχύτητα της αλλαγής, και τη βλέπει και η Eurostat: στην περιφερειακή επετηρίδα του 2026 γράφει ότι στη Δυτική Μακεδονία το ΑΕΠ ανά κάτοικο σε τρέχουσες τιμές ευρώ σχεδόν δεν άλλαξε από το 2019 ως το 2023 (+2,0%), ενώ το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο ανέβηκε 23,4%. Είναι, κατά την Eurostat, η ταχύτερη άνοδος του εισοδήματος σε σχέση με το ΑΕΠ σε όλη την ΕΕ· και το +2,0% είναι άλλο μέτρο από την πτώση σε όγκο, που αφαιρεί την άνοδο των τιμών. Αιτία για τη Δυτική Μακεδονία δεν δίνει, μόνο τους γενικούς κανόνες: το ΑΕΠ καταγράφεται εκεί όπου παράγεται και το εισόδημα εκεί όπου μένουν οι άνθρωποι.
Ο μέσος όρος όμως δεν δείχνει πώς μοιράζεται το εισόδημα. Ένα άλλο μέτρο, το ποσοστό των κατοίκων σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ήταν το 2025 29,5% στη Δυτική Μακεδονία και 27,5% στη χώρα. Η περιφερειακή τιμή όμως ήταν 36,3% έναν χρόνο νωρίτερα, και είναι εκτίμηση από δείγμα: για το 2024 η ΕΛΣΤΑΤ δίνει διάστημα εμπιστοσύνης 95% από 28,2% έως 44,4%, και για το 2025 δεν βρήκαμε δημοσιευμένο σφάλμα.
Η πρώτη θέση στην ανεργία δεν είναι καινούργια
Το 2025 η ανεργία στη Δυτική Μακεδονία ήταν 15,3%, η υψηλότερη από τις 13 περιφέρειες, όταν στη χώρα ήταν 8,9%. Δεν ήταν καινούργιο: η περιφέρεια είχε την υψηλότερη ανεργία της χώρας και το 2021, το 2022 και το 2023, και μόνο το 2024 ήταν τρίτη, με 12,5%. Από το 2021 η ανεργία της περιφέρειας έπεσε κατά 4,5 μονάδες, λιγότερο από της χώρας, οπότε η απόσταση μεγάλωσε. Η Eurostat κατονομάζει τη Δυτική Μακεδονία ανάμεσα στις περιφέρειες της ΕΕ με τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας το 2025, και στις 11 άλλες περιοχές άνθρακα της σύγκρισής μας η ανεργία απείχε το πολύ 2,0 μονάδες από τον μέσο όρο της χώρας τους.
Το άλμα από 12,5% το 2024 σε 15,3% το 2025 δεν το διαβάζουμε ως τάση. Η ανεργία μετριέται με δείγμα νοικοκυριών, και η Eurostat γράφει ότι μικρές μεταβολές από περίοδο σε περίοδο μπορεί να βρίσκονται μέσα στο περιθώριο σφάλματος. Το τριμηνιαίο δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ δεν δίνει σφάλμα ανά περιφέρεια. Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως δήλωσε τον Μάρτιο του 2025 ότι η ανεργία της περιφέρειας υποχώρησε «από το 23,8% στο 11,1%» από το 2019 ως το τέλος του 2024· μεγάλη πτώση δείχνουν και οι ετήσιες τιμές της Eurostat, αλλά η σύγκριση περνά από τη διακοπή της σειράς το 2021, μετά την οποία τα αποτελέσματα δεν είναι πλήρως συγκρίσιμα με τα παλαιότερα, κατά την Eurostat.
Ένα επιχείρημα που διατυπώνει για όλη τη χώρα το Ινστιτούτο ΕΝΑ είναι ότι η ανεργία πέφτει και επειδή μικραίνει ο πληθυσμός και φεύγουν οι νέοι. Για τη Δυτική Μακεδονία τα στοιχεία δεν το δείχνουν καθαρά: από το 2022 ως το 2025 οι άνεργοι μειώθηκαν ενώ οι απασχολούμενοι αυξήθηκαν, και το εργατικό δυναμικό ανέβηκε από 108,0 σε 110,2 χιλιάδες άτομα, αν και από το 2021 είχε μικρύνει λίγο· είναι δειγματοληπτικές εκτιμήσεις της Eurostat, και τα αθροίσματα είναι δικά μας.
Η άλλη όψη είναι η απασχόληση. Το 2025 δούλευε το 61,6% των κατοίκων 20 έως 64 ετών, το χαμηλότερο ποσοστό από τις 13 περιφέρειες, όταν στη χώρα ήταν 71,0%· είναι κι αυτό δειγματοληπτική εκτίμηση.
Και η δουλειά έχει άλλο σχήμα. Το 2023 μόλις το 26,4% των απασχολουμένων δούλευε σε εμπόριο, μεταφορές, καταλύματα και εστίαση, το χαμηλότερο ποσοστό από τις 13 περιφέρειες, όταν στη χώρα ήταν 36,6%, κατά τα προσωρινά στοιχεία.
Πόσες θέσεις χάθηκαν το λένε οι πηγές, όχι οι στατιστικές. Η ΔΕΗ απασχολούσε στην περιοχή περίπου 5.500 ανθρώπους το 2010 και σήμερα περίπου 1.250, γράφει το Bloomberg. Περίπου 650 από τα 1.500 καταστήματα της Κοζάνης έχουν κλείσει, είπε στο Bloomberg ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθανάσιος Δραγατσίκας. «Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις στους ανθρώπους είναι να τους κάνεις να αισθάνονται απελπισία», πρόσθεσε, όπως το μετέφρασε ο ΣΚΑΪ.
Ζουν περισσότερο, με λίγους γιατρούς και λίγους επισκέπτες
Το 2024 το προσδόκιμο ζωής στη γέννηση ήταν 82,3 έτη στη Δυτική Μακεδονία και 81,9 στη χώρα. Από το 2022 ήταν κάθε χρόνο λίγο πάνω από τη χώρα, πέμπτο από τις 13 περιφέρειες το 2022 και το 2023 και ισόπαλο στο ένα δεκαδικό με το Νότιο Αιγαίο το 2024. Σε περιφέρεια λίγων εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων μια τέτοια διαφορά μπορεί να είναι και τυχαία, και καμία πηγή που βρήκαμε δεν εξηγεί γιατί υπάρχει.
Οι γιατροί όμως είναι λίγοι. Το 2024 η περιφέρεια είχε 381 γιατρούς με άδεια ασκήσεως ανά 100.000 κατοίκους, ενδέκατη από τις 13, όταν η χώρα είχε 674. Ο λόγος ανέβηκε κατά 3 από το 2021 μόνο επειδή ο πληθυσμός μειώθηκε περισσότερο· σε απόλυτους αριθμούς οι γιατροί λιγόστεψαν, κατά δικό μας υπολογισμό.
Τον Μάιο του 2026 το υπουργείο Υγείας ενέκρινε την προκήρυξη 36 θέσεων ειδικευμένων γιατρών στα πέντε νοσοκομεία της περιφέρειας. Τον Ιούνιο ακολούθησαν άλλες 10 σε Κέντρα Υγείας. Τον Οκτώβριο η 3η Υγειονομική Περιφέρεια συνέχισε να αναρτά πίνακες κατάταξης ανά ειδικότητα, και ως τις 24 Οκτωβρίου δεν βρήκαμε δημοσιευμένο πόσες θέσεις καλύφθηκαν. Το νοσοκομείο της Φλώρινας είχε ανακοινώσει τον Μάρτιο του 2025 ότι για τη θέση μόνιμου παιδιάτρου, που προκηρύχθηκε τον Οκτώβριο του 2024, «δεν υπήρξε ανάλογο ενδιαφέρον από τους ιατρούς».
Ο τουρισμός μεγαλώνει, από χαμηλά. Οι διανυκτερεύσεις στα καταλύματα της περιφέρειας αυξήθηκαν 31,5% από το 2022, χρονιά ανάκαμψης μετά την πανδημία, ως το 2025, περισσότερο από της χώρας. Η περιφέρεια μένει όμως τελευταία από τις 13, με 1,5 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο το 2025, έναντι 15,1 στη χώρα. Ο ΙΝΣΕΤΕ τη χαρακτηρίζει «μη ανεπτυγμένο τουριστικά προορισμό», κυρίως λόγω συνδεσιμότητας και επειδή δεν έχει θάλασσα.
Η υπόσχεση: ένα μνημόνιο χωρίς αριθμό θέσεων
Ό,τι έχει υπογραφεί είναι ένα μνημόνιο, που η ΔΕΗ περιγράφει ως δεσμευτικό, αλλά το έργο και όλοι οι εμπορικοί όροι εξαρτώνται από οριστικές συμφωνίες, έλεγχο δέουσας επιμέλειας, σύνδεση με το δίκτυο και εγκρίσεις των αρχών. Προβλέπει αρχικά 300 MW· την επέκταση ως 1 GW οι δύο εταιρείες σκοπεύουν μόνο να τη διερευνήσουν, αν συμφωνήσουν και το επιτρέψει η αγορά. Η ανακοίνωση του μνημονίου δεν γράφει ούτε ποσό ούτε θέσεις εργασίας.
Τα 5,8 δισεκατομμύρια ευρώ που έγραψε το Bloomberg αφορούν όλο το σχέδιο της ΔΕΗ για την περιοχή, όχι μόνο το data center. Το σχέδιο το είχε ανακοινώσει η ΔΕΗ τον Απρίλιο του 2025, με 5,75 δισεκατομμύρια ευρώ, από τα οποία 2,3 για το data center.
Για τις θέσεις κυκλοφορούν αριθμοί με διαφορετικούς ορισμούς:
- Έως 2.000 νέες θέσεις στη λειτουργία όλων των έργων, κατά το δελτίο της ΔΕΗ του Απριλίου 2025.
- Τουλάχιστον 2.200 μόνιμες θέσεις από όλα τα έργα, από τις οποίες 1.500 στο data center όταν φτάσει το 1 GW, κατά τον Αλέξανδρο Σουμελίδη, που επιβλέπει τα αναπτυξιακά έργα της ΔΕΗ στην περιοχή, στο Bloomberg στις 17 Σεπτεμβρίου.
- Περίπου 400 έως 500 εργαζόμενοι όταν λειτουργήσει η πρώτη φάση των 300 MW, κατά τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη στις 23 Σεπτεμβρίου.
- Περίπου 1.000 μόνιμες θέσεις για κάθε 1 GW data center στην Ελλάδα, κατά μελέτη της PwC για την κυβέρνηση, όπως τη μετέφερε το ProtoThema στις 7 Αυγούστου.
- Περίπου 50 μόνιμοι εργαζόμενοι ανά εγκατάσταση, κατά εκτίμηση της ανοιχτής πρωτοβουλίας «Το Ρεύμα», που δηλώνει ότι δεν είναι κομματική παράταξη, από data centers της AWS σε άλλες χώρες.
Ο Σουμελίδης έδωσε στο Bloomberg και το επιχείρημα της ΔΕΗ: «Οι πολλαπλασιαστές στην οικονομία από τη δημιουργία ενός data center είναι πολύ μεγάλοι», σε δική μας μετάφραση. Ο Χατζηδάκης μίλησε για «ένα πολύ μεγάλο έργο όχι μόνο για τη Δυτική Μακεδονία αλλά για ολόκληρη την Ελλάδα».
Σε μελέτη του Brookings για τις ΗΠΑ, τον Αύγουστο, οι Dany Bahar και Greg Wright υπολογίζουν ότι μια τυπική κομητεία που απέκτησε το πρώτο μεγάλο data center κέρδισε περίπου 100 έως 200 θέσεις: τοπικές θέσεις δημιουργούνται, γράφουν, «though fewer than industry advocates claim», λιγότερες απ' όσες λένε όσοι τα προωθούν.
Η περιοχή έχει ακούσει υποσχέσεις και πριν. Ένα εργοστάσιο μπαταριών με πάνω από 2.000 μόνιμες θέσεις εγκαταλείφθηκε στα τέλη του 2024 και ένα σχέδιο πράσινου υδρογόνου με 18.000 άμεσες θέσεις δεν προχώρησε, έγραψε το Canary Media τον Δεκέμβριο του 2025. Άλλα έργα έγιναν: τα φωτοβολταϊκά της ΔΕΗ, 2.130 MW σε πρώην λιγνιτικές εκτάσεις του Αμυνταίου και της Πτολεμαΐδας, ολοκληρώθηκαν κατασκευαστικά, όπως ανακοίνωσε η ΔΕΗ στις 6 Απριλίου 2026.
Η Δίκαιη Μετάβαση προχωρά πιο αργά από τον μέσο όρο: τον Αύγουστο του 2026 το ελληνικό πρόγραμμα του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, για όλες τις περιοχές του, είχε δηλωμένες δαπάνες 11,6% του προϋπολογισμού του, όταν στα 27 κράτη ήταν 18,0%, αλλά ήταν μπροστά από τη Γερμανία, τη Ρουμανία και την Ισπανία, κατά τα στοιχεία της Επιτροπής. Οι δαπάνες του μπορούν να γίνονται ως το τέλος του 2029. Οι οργανώσεις Bankwatch και Forum Energii, που ανέλυσαν έξι χώρες, έγραψαν τον Απρίλιο ότι η βραδύτητα οφείλεται σε δομικούς και χρονικούς περιορισμούς και όχι σε έλλειψη ανάγκης. Ο Χατζηδάκης είπε στις 23 Σεπτεμβρίου ότι στην περιφέρεια υλοποιούνται 670 επενδυτικά σχέδια με επιχορηγήσεις από το Ταμείο και τον αναπτυξιακό νόμο, «με εκτιμώμενη δημιουργία 3.700 θέσεων εργασίας»· είναι πρόβλεψη, όχι μέτρηση.
Για το νερό, η ΔΕΗ υπολογίζει ότι το data center θα χρειάζεται έως 400.000 κυβικά μέτρα τον χρόνο, «μόλις το 0,6%» του νερού που απαιτούσε η λιγνιτική δραστηριότητα. Το 0,6% βγαίνει με βάση τα 70 εκατομμύρια κυβικά μέτρα που ήταν αδειοδοτημένα για όλους τους σταθμούς του λεκανοπεδίου· με βάση τα 30 εκατομμύρια του Αγίου Δημητρίου είναι 1,3%, κατά δικό μας υπολογισμό. «Το Ρεύμα» σημειώνει ότι η εκτίμηση αυτή δεν είναι όρος άδειας και ότι η περιβαλλοντική άδεια εκκρεμεί.
Το φορολογικό νομοσχέδιο με τα μέτρα της ΔΕΘ, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση ως την 1η Νοεμβρίου, επεκτείνει από το 2027 την απαλλαγή της κύριας κατοικίας από τον ΕΝΦΙΑ (για αξία έως 400.000 ευρώ) σε οικισμούς έως 2.200 κατοίκους στη Δυτική Μακεδονία και έως 2.000 στην υπόλοιπη χώρα, εκτός Αττικής· τα σημερινά όρια είναι 1.700 και 1.500.
Ο αντιπεριφερειάρχης Αναστάσιος Ραφαηλίδης έγραψε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι «η παρουσία ενός από τους μεγαλύτερους διεθνείς τεχνολογικούς ομίλους σε ένα τέτοιο σχέδιο είναι από μόνη της σημαντική». Ο βουλευτής Κοζάνης του ΠΑΣΟΚ Πάρις Κουκουλόπουλος ζήτησε στις 30 Σεπτεμβρίου στη Βουλή τέσσερα ανταποδοτικά, ανάμεσά τους φθηνό ρεύμα και προτεραιότητα στους ντόπιους, και είπε: «Γνωρίζουμε ότι στη μόνιμη λειτουργία οι θέσεις δεν είναι ούτε χιλιάδες ούτε όλες εξειδικευμένων γνώσεων, όπως είπε ο Πρωθυπουργός, αντιθέτως σημαντικό μέρος είναι χαμηλής εξειδίκευσης και όχι καλά αμειβόμενες.» Στις 21 Οκτωβρίου, πάλι στη Βουλή, πρότεινε να ξαναλειτουργήσουν δύο λιγνιτικές μονάδες εκτός Χρηματιστηρίου Ενέργειας και, αν το data center το εμποδίζει, να εξεταστεί άλλη θέση γι' αυτό, όπως ο ΑΗΣ Καρδιάς, εφόσον συμφωνήσει η τοπική κοινωνία.
Η Νομαρχιακή Επιτροπή Κοζάνης του ΣΥΡΙΖΑ υποστήριξε στις 2 Οκτωβρίου ότι οι μόνιμες θέσεις σε τέτοιες εγκαταστάσεις σπάνια ξεπερνούν τις 30 έως 50 ανά μονάδα. Στις 6 Οκτωβρίου ο γραμματέας του κόμματος Νίκος Παππάς ζήτησε στην Κοζάνη διευκρινίσεις για τις ανάγκες του data center σε ενέργεια και νερό και για τις θέσεις εργασίας. Ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Λευτέρης Τοπάλογλου ρώτησε στις 17 Οκτωβρίου: «Πόση από την αξία που θα δημιουργεί αυτή η επένδυση θα παραμένει στη Δυτική Μακεδονία;»
Το σωματείο ΣΕΕΕΝ έκανε στις 30 Σεπτεμβρίου τρίωρη στάση εργασίας στην Πτολεμαΐδα V, με αίτημα να συνεχιστεί η λιγνιτική λειτουργία. Στις 22 Οκτωβρίου η συνδικαλιστική παράταξη ΔΑΚΕ Σπάρτακος ζήτησε παράταση της λειτουργίας της μονάδας με επίσημη απόφαση. Η τηλεθέρμανση της Κοζάνης δουλεύει φέτος με πετρέλαιο, ως μεταβατική λύση για δύο χειμώνες. Ο πρόεδρος της ΔΕΥΑ Κοζάνης Παναγιώτης Ματιάκης έγραψε στις 21 Οκτωβρίου ότι «από φέτος υποχρεωθήκαμε λόγω της απολιγνιτοποίησης ν’ αλλάξουμε τρόπο παραγωγής θερμικής ενέργειας».
«Το Ρεύμα» προτείνει ένα Σύμφωνο Τοπικού Οφέλους με μετρήσιμους στόχους, που είναι πρόταση και όχι όρος της επένδυσης. Η πρόσκληση για τη συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου της 29ης Οκτωβρίου, με θέμα τον επενδυτικό σχεδιασμό της ΔΕΗ στην περιοχή, όριζε εισηγητή τον περιφερειάρχη Γεώργιο Αμανατίδη και ανέφερε τη συμμετοχή τεσσάρων στελεχών της ΔΕΗ, ανάμεσά τους του Σουμελίδη.
Τι δεν ξέρουμε
Δεν ξέρουμε γιατί το εισόδημα των νοικοκυριών κράτησε ενώ το ΑΕΠ έπεσε: η Eurostat το καταγράφει, αλλά δεν το εξηγεί, και άλλη πηγή δεν βρήκαμε. Δεν ξέρουμε πόσοι νέοι έφυγαν και πού πήγαν· τις μεταναστευτικές ροές του 2025 η ΕΛΣΤΑΤ θα τις δημοσιεύσει στις 18 Δεκεμβρίου.
Δεν ξέρουμε πόσες μόνιμες θέσεις θα έχει το ίδιο το data center και πόσες θα πάνε σε ντόπιους, ούτε έχουμε δει μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Για τις επενδύσεις που χρηματοδοτούν το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και ο Αναπτυξιακός Νόμος ο Χατζηδάκης είπε ότι υπάρχει εκτίμηση 3.700 θέσεων, αλλά δεν βρήκαμε καταμέτρηση όσων δημιουργήθηκαν· οι Bankwatch και Forum Energii έγραφαν τον Απρίλιο ότι για την Ελλάδα δεν δημοσιεύονται τα στοιχεία προόδου των δαπανών ανά περιοχή. Και δεν ξέρουμε αν η Πτολεμαΐδα V θα καίει λιγνίτη τον χειμώνα του 2027.
Ο Κωστής Χατζηδάκης κάλεσε τον Ιούλιο όλους να ξανάρθουν στις 31 Δεκεμβρίου για να ελέγξουν όσα σχεδίασε η κυβέρνηση. Τα πρώτα 300 MW, γράφει το Bloomberg, έχουν στόχο να ολοκληρωθούν ως το τέλος του 2028. Ως τότε, οι αριθμοί αυτού του άρθρου είναι ένα σημείο από το οποίο μπορεί να μετρηθεί η υπόσχεση.
Πώς το μετρήσαμε
Οι αριθμοί για την Ελλάδα είναι του Στατιστικού Άτλαντα Ελλάδας, από πίνακες της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat, ο καθένας με το έτος του. Το ΑΕΠ ανά κάτοικο του άτλαντα διαιρεί το ΑΕΠ της Eurostat με τον πληθυσμό των δημογραφικών στατιστικών, ενώ η Eurostat διαιρεί με τον πληθυσμό των εθνικών λογαριασμών, που κατά την ίδια δεν ταυτίζεται με τον δημογραφικό. Τον έτοιμο δείκτη της Eurostat τον χρησιμοποιούμε στις συγκρίσεις με άλλες χώρες, και οι μονάδες αγοραστικής δύναμης διορθώνουν για το επίπεδο τιμών κάθε χώρας, όχι κάθε περιφέρειας. Ο μέσος όρος της ΕΕ, στο ΑΕΠ και στο εισόδημα, επηρεάζεται από αλλαγές μεθόδου στον πληθυσμό της Πολωνίας και της Σλοβακίας τα έτη 2020–2022, οπότε οι συγκρίσεις 2012–2023 είναι ενδεικτικές, και τα στοιχεία του 2023 είναι προσωρινά.
Η ανεργία έχει αλλαγή μεθόδου το 2021 και τη συγκρίνουμε μόνο από τότε. Ο δείκτης «κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού» είναι εκτίμηση από δείγμα· το κριτήριο εισοδήματος αφορά την προηγούμενη χρονιά από την έρευνα (στην έρευνα του 2025, το εισόδημα του 2024). Στην Ελλάδα οι γιατροί είναι όσοι έχουν άδεια ασκήσεως, χωρίς τους συνταξιούχους και όσους εργάζονται στο εξωτερικό, ενώ η Eurostat προτιμά να μετρά όσους ασκούν την ιατρική· γι' αυτό δεν τους συγκρίνουμε διεθνώς. Οι διανυκτερεύσεις αφορούν ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια και κάμπινγκ, χωρίς τη βραχυχρόνια μίσθωση, και τις συγκρίνουμε από το 2022, γιατί το 2020 η ΕΛΣΤΑΤ άλλαξε τη μέθοδο στα ενοικιαζόμενα δωμάτια και τα έτη 2020–2021 επηρεάστηκαν από την πανδημία.
Οι 12 περιοχές άνθρακα της σύγκρισης είναι οι κύριες του σχήματος 3 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, με πηγή το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Επιτροπής, μαζί με την Asturias, που την αναφέρει το ίδιο κείμενο. Στις διεθνείς συγκρίσεις χρησιμοποιούμε πίνακες της Eurostat και, για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, στοιχεία της Επιτροπής. Το Bloomberg το διαβάσαμε σε ελληνικές μεταφράσεις και σε αγγλική αναδημοσίευση.
