Το πρώτο εξάμηνο του 2026 έφερε περίπου όσες γεννήσεις και το ίδιο διάστημα πέρυσι. Η πιο χρήσιμη ανάγνωση είναι άλλη: από το 2013 η πτώση αντιστοιχεί κυρίως στο ότι υπάρχουν λιγότερες και μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες, και η ίδια μικρότερη γενιά φαίνεται πλέον και στην αγορά εργασίας.
Για κάθε 100 μωρά που γεννιόντουσαν στην Ελλάδα το 2008, τη χρονιά με τις περισσότερες γεννήσεις από το 1984, το 2025 γεννήθηκαν περίπου 55. Ήταν 65.618 παιδιά, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, δηλαδή 44,5% λιγότερα. Η δική μας ανάλυση στοιχείων της Eurostat (γεννήσεις ανά ηλικία μητέρας και γυναικείος πληθυσμός 15-49 ανά ηλικία) δείχνει ότι από το 2013 ως το 2024 πάνω από το 90% της πτώσης των γεννήσεων εξηγείται από το ότι υπάρχουν λιγότερες και μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες, και κάτω από το 10% από το ότι κάθε ηλικία κάνει λιγότερα παιδιά.
Αυτό αλλάζει το ερώτημα: δεν μετρά μόνο πόσα παιδιά κάνει κάθε γυναίκα, αλλά και πόσες γυναίκες υπάρχουν. Και δείχνει γιατί ένα εξάμηνο χωρίς πτώση δεν αρκεί για να μιλήσουμε για στροφή.
Τέσσερις γεννήσεις δεν κάνουν τάση
Στις 24 Σεπτεμβρίου η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε 31.390 γεννήσεις για το πρώτο εξάμηνο του 2026, έναντι 31.386 το ίδιο διάστημα του 2025. Η διαφορά είναι τέσσερις γεννήσεις σε περισσότερες από 31.000, δηλαδή πρακτικά καμία μεταβολή, σε προσωρινά στοιχεία που η ΕΛΣΤΑΤ κατατάσσει στις στατιστικές υπό ανάπτυξη. Οι γεννήσεις αυξήθηκαν σε 7 από τις 13 περιφέρειες.
Οι διορθώσεις που έχουν ήδη γίνει στα ίδια στοιχεία είναι μεγαλύτερες από αυτή τη διαφορά. Στο δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ της 18ης Ιουνίου 2026 για ολόκληρο το 2025, οι γεννήσεις Ιανουαρίου–Ιουνίου 2025 αθροίζουν 31.378 (δικός μας υπολογισμός από τα μηνιαία στοιχεία). Στο δελτίο της 24ης Σεπτεμβρίου 2026 το ίδιο εξάμηνο εμφανίζεται με 31.386, οκτώ περισσότερες. Το σύνολο των γεννήσεων ζώντων του 2025 ήταν 65.594 στο προσωρινό μηνιαίο δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ της 18ης Ιουνίου 2026 και έγινε 65.618 στο ετήσιο δελτίο φυσικής κίνησης πληθυσμού της 1ης Οκτωβρίου 2026.
Η ΕΛΣΤΑΤ εξηγεί ότι τα εκπρόθεσμα δελτία γεννήσεων ενσωματώνονται, μετά την υποβολή τους, στην ημερομηνία του συμβάντος. Και οι δύο διορθώσεις ήταν προς τα πάνω, και το εξάμηνο του 2026, ως το πιο πρόσφατο, είχε τον λιγότερο χρόνο να συγκεντρώσει εκπρόθεσμα δελτία. Αν το μοτίβο κρατήσει, η μικρή άνοδος είναι πιθανότερο να μεγαλώσει λίγο παρά να χαθεί.
Και οι χρονιές ανεβοκατεβαίνουν. Μετά το 2008 οι ετήσιες γεννήσεις αυξήθηκαν τρεις φορές, το 2016, το 2020 και το 2021, αλλά οι άνοδοι δεν κράτησαν: ακολούθησαν πτώσεις το 2017 και το 2022. Ένα εξάμηνο χωρίς πτώση είναι είδηση. Τάση δεν είναι ακόμη.
Λιγότερες γυναίκες, όχι κυρίως λιγότερα παιδιά ανά γυναίκα
Οι γεννήσεις μιας χρονιάς εξαρτώνται από δύο πράγματα: πόσες γυναίκες υπάρχουν σε κάθε ηλικία και πόσα παιδιά κάνει κατά μέσο όρο κάθε ηλικία. Μια απλή δημογραφική ανάλυση τα χωρίζει.
Οι γυναίκες 25 έως 39 ετών ήταν 1,14 εκατομμύρια την 1η Ιανουαρίου 2013 και περίπου 800.000 την 1η Ιανουαρίου 2025: τρεις στις δέκα λιγότερες. Σε αυτές τις ηλικίες έγιναν σχεδόν οκτώ στις δέκα γεννήσεις του 2025. Και όσες έμειναν είναι μεγαλύτερες: στις γυναίκες 15 έως 49 ετών, το μερίδιο των 40 έως 49 ανέβηκε από 33% το 2013 σε 37% το 2024.
Ας υποθέσουμε ότι οι γυναίκες του 2024 έκαναν παιδιά με τους ρυθμούς ανά ηλικία του 2013, της χρονιάς με την υψηλότερη ανεργία. Θα είχαν γεννηθεί περίπου 69.000 παιδιά από μητέρες 15 έως 49 ετών. Γεννήθηκαν 67.974, δηλαδή μόλις περίπου 1.000 λιγότερα.
Το 2013 όμως ήταν και η χρονιά με τον χαμηλότερο δείκτη γονιμότητας της κρίσης, γι' αυτό το αποτέλεσμα εξαρτάται από την αφετηρία. Με αφετηρία το 2012, το μερίδιο των λιγότερων και μεγαλύτερων γυναικών στην πτώση είναι 86%, με το 2014 93% και με το 2015 84%. Σε κάθε περίπτωση, οι γυναίκες μετρούν περισσότερο από τους ρυθμούς.
Στην κρίση η εικόνα ήταν αντίστροφη. Από το 2008 ως το 2013 περίπου το 59% της πτώσης αντιστοιχεί σε χαμηλότερους ρυθμούς και το 41% σε λιγότερες γυναίκες. Ο υπολογισμός αυτός είναι ενδεικτικός, γιατί η Ελλάδα αναθεώρησε τις χρονοσειρές πληθυσμού για τα έτη ανάμεσα στις απογραφές του 2011 και του 2021 (οι αναθεωρήσεις δημοσιεύθηκαν το 2024/2025), ενώ το 2008 βρίσκεται εκτός του αναθεωρημένου διαστήματος.
Ότι λιγόστεψαν οι γυναίκες το έχει επισημάνει ο δημογράφος Βύρων Κοτζαμάνης (ΙΔΕΜ): οι γυναίκες 25 έως 44 ετών μειώθηκαν κατά 480 χιλιάδες, ή 28%, ανάμεσα στο 2008-09 και στο 2025-26. Το αποδίδει κυρίως στο ότι φτάνουν σε αυτές τις ηλικίες οι λιγότερο πολυπληθείς γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1980 και δευτερευόντως στη μετανάστευση. Οι γενιές αυτές φαίνονται στο πρώτο γράφημα: το 1980 γεννήθηκαν 148.134 παιδιά, το 1990 περίπου τρία στα δέκα λιγότερα.
Η πτώση είναι παντού. Σε όλες τις 13 περιφέρειες οι γεννήσεις του 2025 ήταν λιγότερες απ' ό,τι το 2013, και στο σύνολο της χώρας 30,3% λιγότερες. Η μικρότερη πτώση ήταν στο Νότιο Αιγαίο, 6,7%. Η μεγαλύτερη ήταν στη Δυτική Μακεδονία, 39,8%.
Η Φινλανδία δείχνει τη διαφορά
Από το 2008 ως το 2024 η Ελλάδα είχε τη δεύτερη μεγαλύτερη πτώση γεννήσεων στην ΕΕ-27, μετά τη Λετονία. Στον δείκτη γονιμότητας όμως η μείωσή της, 0,26 παιδιά ανά γυναίκα, μοιράζεται μόλις τη 14η θέση με την Ιταλία.
Μεταξύ 2008 και 2024 η Φινλανδία έχασε περισσότερη γονιμότητα από την Ελλάδα, 0,60 παιδιά ανά γυναίκα, αλλά λιγότερες γεννήσεις, 26,6% έναντι 42,3%. Στη Φινλανδία οι γυναίκες 25 έως 39 ετών αυξήθηκαν 9,9% στο ίδιο διάστημα, ενώ στην Ελλάδα μειώθηκαν 34,1%, από τις μεγαλύτερες μειώσεις στην ΕΕ, μαζί με τη Βουλγαρία. Για την Ελλάδα οι συγκρίσεις με το 2008 περνούν από την αναθεώρηση του πληθυσμού για τα έτη 2011–2021 και από τη διακοπή σειράς του δείκτη γονιμότητας το 2021, άρα οι κατατάξεις είναι ενδεικτικές. Η κατεύθυνση πάντως είναι καθαρή: μετρά πόσες είναι οι γυναίκες.
Η ίδια γενιά στην αγορά εργασίας
Η αγορά εργασίας δείχνει την ίδια γενιά από άλλη πλευρά. Το 2025 η ανεργία ήταν 8,9%, περίπου το ένα τρίτο του 2013. Η σειρά της Eurostat που διορθώνει τη διακοπή του 2021 (για τα έτη από το 2009) δίνει 27,8% για το 2013 και 8,9% για το 2025.
Από το 2021, με την ίδια μέθοδο, η ανεργία των γυναικών 30 έως 34 ετών έπεσε στο μισό, από 24,5% σε 12,3%, ενώ η συνολική έπεσε από 14,7% σε 8,9%. Οι εργαζόμενες 25 έως 39 ετών αυξήθηκαν, περίπου κατά 26.000. Το εργατικό δυναμικό τους όμως, δηλαδή όσες δουλεύουν ή ψάχνουν δουλειά, μειώθηκε κατά 8%, όσο οι ίδιες οι γυναίκες αυτής της ηλικίας λιγόστευαν περίπου κατά 12%. Περισσότερες δουλεύουν, αλλά από μια μικρότερη δεξαμενή.
Η σύγκριση με το 2013 περνά από το σπάσιμο της σειράς το 2021 και είναι μόνο ενδεικτική, αλλά δείχνει ότι οι εργαζόμενες 25 έως 39 ετών είναι σήμερα λιγότερες απ' ό,τι στον πάτο της κρίσης. Με την ίδια μέθοδο, από το 2021, η μικρότερη γενιά που λείπει από τα μαιευτήρια φαίνεται και στην αγορά εργασίας.
Η Anna Matysiak, ο Tomáš Sobotka και ο Daniele Vignoli βρήκαν, σε μελέτη για τις ευρωπαϊκές περιφέρειες, ότι η πτώση της γονιμότητας στη Μεγάλη Ύφεση σχετιζόταν στενά με την αύξηση της ανεργίας. Η Αλεξάνδρα Τραγάκη και ο Χρίστος Μπάγκαβος σημειώνουν ότι με την ανάκαμψη η γονιμότητα ανεβαίνει πιο αδύναμα και πιο αργά απ' όσο έπεσε στην ύφεση, και ότι η ανάλυσή τους δεν μπορεί να αποδείξει αιτία. Η γονιμότητα όμως έπεσε τη δεκαετία του 2010 και στις σκανδιναβικές χώρες, και μελέτη με πρώτη συγγραφέα την Chiara Ludovica Comolli καταλήγει ότι η αρχή αυτής της πτώσης φαίνεται να συνδέεται με την ύφεση του 2008–2009, ενώ η συνέχειά της δεν συνδέεται εύκολα με την οικονομία.
Αν βάλουμε τα στοιχεία δίπλα δίπλα, η ανεργία έπεσε στο ένα τρίτο από την κορύφωση της κρίσης. Συνολικά, οι ρυθμοί γονιμότητας έμειναν κοντά σε εκείνους του 2013, αν και μετατοπίστηκαν προς μεγαλύτερες ηλικίες. Οι γεννήσεις συνέχισαν να πέφτουν, και από το 2013 ως το 2024 η πτώση τους αντιστοιχεί σχεδόν όλη στο ότι υπάρχουν λιγότερες και μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες. Τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι η ανεργία προκάλεσε κάτι από αυτά, ούτε ότι η πτώση της θα το διορθώσει.
Τι σημαίνει για όσους σχεδιάζουν
Οι μικρότερες γενιές δεν είναι πρόβλεψη· έχουν ήδη γεννηθεί, και όσοι σχεδιάζουν σχολεία, προσλήψεις, ασφάλειες ή στέγαση μπορούν να τις δουν χρόνια πριν. Στο σχολείο φαίνονται ήδη οι λιγότερες γεννήσεις της κρίσης: η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη ανέφερε τον Μάιο, σύμφωνα με το alfavita, ότι οι εγγραφές στην Α΄ Δημοτικού μειώθηκαν από περίπου 100.000 το 2016 σε περίπου 70.000 το 2026.
Οι επίσημες προβολές δυσκολεύονται με το άλλο μισό της εξίσωσης. Η προβολή EUROPOP2023 της Eurostat υπέθετε 804.358 γυναίκες 25 έως 39 ετών για την 1η Ιανουαρίου 2025, πολύ κοντά στις 800.278 που καταγράφηκαν. Για τις γεννήσεις του 2025 όμως υπέθετε 76.037, ενώ η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε 65.618. Τις γυναίκες, που ήταν ήδη γεννημένες, τις υπολόγισε σωστά. Τα παιδιά όχι: για το 2025 υπέθετε δείκτη γονιμότητας 1,42.
Υπάρχει και ένα αντίβαρο. Τα κορίτσια 15 έως 19 ετών ήταν την 1η Ιανουαρίου 2025 περίπου 266.000, περισσότερα από τις γυναίκες 25 έως 29 ετών, που ήταν περίπου 245.000. Είναι οι γενιές του 2005 έως 2009, όταν γεννιόνταν κάθε χρόνο πάνω από 100.000 παιδιά. Τα κορίτσια 0 έως 4 ετών όμως είναι περίπου 188.000, 28% λιγότερα από τις γυναίκες 30 έως 34. Ο Κοτζαμάνης έχει γράψει ότι η επάνοδος των γεννήσεων στα επίπεδα του 2011–2020 είναι «αδύνατη καθώς ο πληθυσμός των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας θα συνεχίσει να μειώνεται». Οι γενιές του 2005–2009 δίνουν ένα περιθώριο, όχι αντιστροφή.
Τι δεν ξέρουμε
Δεν ξέρουμε αν το εξάμηνο του 2026 θα κρατήσει. Το δελτίο του Σεπτεμβρίου φτάνει ως τον Ιούνιο και δεν λέει πόσο αλλάζουν συνήθως τα προσωρινά στοιχεία.
Ο υπολογισμός μας χωρίζει τις γυναίκες από τους ρυθμούς, αλλά δεν χωρίζει τις μικρότερες γενιές από τη μετανάστευση. Δεν βρήκαμε ελληνική μελέτη για την ανεργία και τη γονιμότητα μετά το 2015, ούτε μελέτη που να αποδεικνύει αιτία για την Ελλάδα του 2025.
Πώς το μετρήσαμε
Οι γεννήσεις του άτλαντα είναι σε όλα τα έτη γεννήσεις ζώντων κατά τόπο μόνιμης κατοικίας της μητέρας: για το 1980–2024 από τον πίνακα 03 της ΕΛΣΤΑΤ και για το 2025 από τον πίνακα 2 του ετήσιου δελτίου· τα στοιχεία του 2025 η ΕΛΣΤΑΤ τα χαρακτηρίζει προσωρινά στα μηνιαία δελτία και σημειώνει ότι ενδέχεται να αναθεωρηθούν. Τα στοιχεία του εξαμήνου μετρούν γεννήσεις στην ελληνική επικράτεια, μαζί με μητέρες που κατοικούν στο εξωτερικό, γι' αυτό τα συγκρίνουμε μόνο με το ίδιο εξάμηνο άλλης χρονιάς.
Για την ανάλυση χρησιμοποιήσαμε τις γεννήσεις ανά έτος ηλικίας της μητέρας και τον γυναικείο πληθυσμό ανά ηλικία την 1η Ιανουαρίου, και τα δύο από την Eurostat. Ρυθμός κάθε ηλικίας είναι οι γεννήσεις προς τον μέσο όρο των γυναικών της ηλικίας στην αρχή και στο τέλος της χρονιάς. Τη μεταβολή τη χωρίσαμε με τη μέθοδο Kitagawa, για τις ηλικίες 15 έως 49: η επίδραση του πληθυσμού είναι ο μέσος όρος δύο υπολογισμών, με τους ρυθμούς του αρχικού και του τελικού έτους· ό,τι μένει είναι η επίδραση των ρυθμών. Αθροίζοντας τους ρυθμούς ξαναβγαίνει ο δείκτης γονιμότητας της Eurostat με απόκλιση κάτω από 0,01, για παράδειγμα 1,237 έναντι 1,242 το 2024.
Η Eurostat δίνει για την Ελλάδα λίγο διαφορετικό αριθμό γεννήσεων από την ΕΛΣΤΑΤ, για παράδειγμα 68.309 έναντι 68.467 το 2024. Γι' αυτό στις συγκρίσεις με άλλες χώρες χρησιμοποιούμε μόνο Eurostat.
Η ανεργία του άτλαντα είναι το ποσοστό ανέργων 15 έως 74 ετών από την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού· η Eurostat σημειώνει σπασίματα στη σειρά το 2001, το 2004, το 2005, το 2009 και το 2021, και στο διάστημα 2008–2025 που χρησιμοποιούμε εδώ πέφτουν τα δύο τελευταία. Η EUROPOP2023 είναι προβολή με υποθέσεις και όχι πρόβλεψη· χρησιμοποιούμε μόνο το βασικό της σενάριο.
