Η Δυτική Ελλάδα έχει τους περισσότερους φοιτητές ανά κάτοικο και από τα χαμηλότερα ποσοστά κατοίκων με πτυχίο. Η Αττική ανάποδα. Τι δείχνουν τα στοιχεία και τι δεν δείχνουν.
Αν μετρήσεις φοιτητές ανά κάτοικο, η Δυτική Ελλάδα είναι πρώτη στη χώρα. Αν μετρήσεις ποιο ποσοστό των κατοίκων έχει πτυχίο, είναι ανάμεσα στις χαμηλότερες. Το 2021 σπούδαζαν εκεί 99.360 από τους 843.832 φοιτητές τριτοβάθμιας της χώρας, δηλαδή το 11,8%. Στην ίδια περιφέρεια ζούσαν 102.201 από τους 2.208.819 κατοίκους με πτυχίο, το 4,6%, ενώ έχει το 6,2% των κατοίκων 15+ ετών. Ως ποσοστό των κατοίκων της 15+, πτυχίο έχει το 18,2%: τρίτη χαμηλότερη, με διαφορά κάτω από 0,1 μονάδα από άλλες δύο περιφέρειες. Η Αττική έχει την αντίθετη εικόνα: το 34,5% των φοιτητών και το 46,0% των κατοίκων με πτυχίο (1.016.244 ανθρώπων), ενώ έχει το 36,5% των κατοίκων 15+.
Πού είναι γραμμένοι οι φοιτητές
Η Eurostat μετρά τους φοιτητές ανά περιφέρεια εγγραφής. Το 2021 η Αττική και η Κεντρική Μακεδονία είχαν μαζί το 53,0% των φοιτητών, και το 2024 το 53,3% (από 885.486 συνολικά). Τα ίδια δύο μέρη έχουν το 53,6% των κατοίκων 15 ετών και άνω: οι φοιτητές κατανέμονται περίπου όπως ο πληθυσμός.
Ανά 100 κατοίκους 15+ ετών, το μοτίβο αλλάζει. Η Δυτική Ελλάδα έχει 17,7 φοιτητές, η Δυτική Μακεδονία 14,6 και η Ήπειρος 13,6. Η Αττική έχει 8,8 και είναι όγδοη από τις 13 περιφέρειες, ενώ τελευταίο είναι το Νότιο Αιγαίο με 2,5. Ο υπολογισμός είναι δικός μας: φοιτητές (όλων των ηλικιών) προς κατοίκους 15+ της απογραφής του ίδιου έτους.
Πού μένουν όσοι έχουν πτυχίο
Στην απογραφή του 2021 το 30,7% των κατοίκων της Αττικής 15+ ετών είχε πτυχίο, από 24,4% στο σύνολο της χώρας. Στην Πελοπόννησο ήταν 17,7%. Σε κάθε μία από τις 13 περιφέρειες το ποσοστό ανέβηκε από 3,8 έως 5,1 μονάδες σε σχέση με το 2011, και η απόσταση Αττικής–Πελοποννήσου έμεινε σχεδόν ίδια: 12,1 μονάδες το 2011, 13,0 το 2021. Η σύγκριση 2011–2021 δεν περνά από αλλαγή μεθόδου της απογραφής· τα στοιχεία του 2001 δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα και δεν τα χρησιμοποιούμε.
Η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού δίνει την ίδια κατεύθυνση για το 2025, σε άλλη ηλικιακή βάση (25–64). Η Αττική έχει 44,6%, πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 (36,9%), και καμία από τις υπόλοιπες 12 περιφέρειες δεν τον φτάνει. Ψηλότερη είναι η Κεντρική Μακεδονία με 36,4%, και χαμηλότερο το Βόρειο Αιγαίο με 21,3%. Η Δυτική Ελλάδα βρίσκεται και εδώ στις τρεις χαμηλότερες, με 21,7%. Οι δύο πηγές δεν συγκρίνονται ως προς το επίπεδο, γιατί μετρούν διαφορετικό πληθυσμό. Η έρευνα είναι δειγματοληπτική και οι τιμές των μικρών περιφερειών αλλάζουν πολύ από χρονιά σε χρονιά, οπότε η διαφορά μισής μονάδας (Κεντρική Μακεδονία–ΕΕ) δεν αρκεί για συμπέρασμα.
Τι δεν μπορούμε να πούμε
Τα δύο στοιχεία μετρούν άλλο πράγμα. Οι φοιτητές είναι όσοι σπουδάζουν σήμερα, ανά περιφέρεια εγγραφής, όλων των ηλικιών· οι «φοιτητές ανά 100 κατοίκους» είναι δείκτης εγγραφών και όχι ποσοστό των κατοίκων της περιφέρειας που σπουδάζουν. Οι κάτοικοι με πτυχίο είναι το σύνολο όσων έχουν πτυχίο, από όλες τις γενιές, ανά περιφέρεια κατοικίας. Δεν ξέρουμε από πού ήρθαν οι φοιτητές, πού θα μείνουν μετά, ούτε πού καταγράφεται στην απογραφή όποιος σπουδάζει μακριά από το σπίτι του. Κανένα από τα δύο στοιχεία δεν ακολουθεί πρόσωπα, οπότε δεν δείχνει ότι οι απόφοιτοι «φεύγουν» από κάπου ή «έρχονται» κάπου, ούτε γιατί.
Υπάρχει και η άλλη πλευρά. Μια περιφέρεια με πολλούς φοιτητές ανά κάτοικο μπορεί απλώς να έχει μεγάλα πανεπιστήμια για τον μικρό πληθυσμό της, και μια περιφέρεια με πολλά πτυχία να τα χρωστά σε παλιότερες γενιές. Η απογραφή μετρά επίσης νέους που σπουδάζουν ακόμη και ηλικιωμένους που σπούδασαν όταν τα πτυχία ήταν σπάνια, γι’ αυτό το ποσοστό της είναι χαμηλότερο από της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού.
Νωρίς στο σχολείο, όχι ανά περιφέρεια
Για το σχολείο υπάρχει ένα μόνο στοιχείο που στέκει: το 2025 οι νέοι 18–24 ετών που είχαν τελειώσει το πολύ το γυμνάσιο και δεν σπούδαζαν ήταν 3,0% στην Ελλάδα και 9,1% στην ΕΕ-27. Ανά περιφέρεια, η Eurostat δεν δίνει τιμή για το 2025 στις περισσότερες, και όπου δίνει (4 από τις 5) τη σημαίνει ως χαμηλής αξιοπιστίας. Η μόνη χωρίς τέτοια σήμανση είναι η Αττική, με 2,4%. Γι’ αυτό δεν συγκρίνουμε περιφέρειες εδώ.
Τι κρατάμε. Ο χάρτης των φοιτητών και ο χάρτης των κατοίκων με πτυχίο δεν ταυτίζονται: η Αττική συγκεντρώνει τα πτυχία περισσότερο από ό,τι τους φοιτητές, και η Δυτική Ελλάδα ανάποδα. Δεν ξέρουμε αν αυτό οφείλεται σε μετακινήσεις, σε γενιές ή στον τρόπο καταγραφής.
Πώς το μετρήσαμε
Οι φοιτητές (επίπεδα ISCED 5–8, σύνολο φύλων) είναι από τον πίνακα educ_uoe_enrt06 της Eurostat, ανά περιφέρεια NUTS2. Οι κάτοικοι με πτυχίο και οι κάτοικοι 15+ είναι από τις απογραφές του 2011 και του 2021 της ΕΛΣΤΑΤ, με τις ίδιες βαθμίδες (Πανεπιστήμιο, Πολυτεχνείο, ΤΕΙ, ανώτερες σχολές, μεταπτυχιακό, διδακτορικό). Οι ποσοστιαίες μονάδες και οι φοιτητές ανά 100 κατοίκους είναι δικοί μας υπολογισμοί. Τα στοιχεία 25–64 ετών και οι πρόωρες αποχωρήσεις (18–24) είναι από τους πίνακες edat_lfse_04 και edat_lfse_16, δηλαδή από την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, που καλύπτει μόνο ιδιωτικά νοικοκυριά. Η Eurostat σημειώνει σπάσιμο σειράς το 2021 και το 2024 στην ελληνική τιμή των πρόωρων αποχωρήσεων, γι’ αυτό δείχνουμε μόνο το 2025.
Πηγές
Eurostat, πίνακες educ_uoe_enrt06, edat_lfse_04, edat_lfse_16.
ΕΛΣΤΑΤ, απογραφές πληθυσμού 2011 και 2021.
